18 Idee van: Kristin Wijnja Publicatiedatum: 18 maart 2020

Van lege boerderij naar sprankelende gemeenschap

Het groeiende aantal leegstaande agrarische panden wordt met vereende krachten en middelen van toekomstige bewoners van verschillende leeftijden omgebouwd tot sprankelende leefgemeenschappen. Door voldoende grond van meerdere hectares bij elke boerderij te houden, kunnen er sociale en financieel haalbare combinaties gemaakt worden. Denk aan eigen voedsel, hout- en energieproductie, werk op locatie, zorg voor jong en oud, recreatie én versterking van de biodiversiteit.

De na bedrijfsbeëindiging nog bruikbare agrarische bebouwing wordt omgebouwd tot levensloopbestendige en leeftijdsgemengde, deels zelfvoorzienende woongemeenschappen. Ieder gezin of alleenstaande krijgt zijn eigen woning in de boerderij, daarnaast zijn er ook gezamenlijke ruimtes. Belangrijk uitgangspunt is dat er voldoende agrarische ruimte om het erf heen zit (minimaal 10 hectare of meer) en dat er ruimte is voor kleinschalige bedrijvigheid en/of handwerk! Hier zit een belangrijke taak voor overheden, om te zorgen dat opgekochte erven voldoende groot zijn. De leefgemeenschappen kunnen het sociale en economische leven in een dorp een flinke boost geven met een dorpswinkeltje, kinderopvang, ouderenzorg, betrekken van ouderen bij zinvolle dagtaken, educatie, klein handwerk, recreatie en versterking van de biodiversiteit.

Met voldoende grond zijn bijvoorbeeld volgende opties mogelijk:

  • Moestuinen en voedselbossen
  • Houtproductie
  • Kleinvee
  • Paddestoelen- en microgroentenkwekerij
  • Werk op locatie: onderhoud groen en gebouwen, zorg, educatie, handwerk of service
  • Energieopwekking
  • Natuurontwikkeling als stepstones en recreatie.

Achtergrond
In 2030 staat vijftig procent van de agrarische panden in Nederland leeg. Een deel is cultureel erfgoed. In Groningen spelen krimp en leegkomende boerenbedrijven met grote gebouwen én grote arealen land bijzonder sterk.
Dit idee kan een nadelige positie van Groningen in een landelijke voortrekkersrol veranderen. De agrarische panden zijn vaak erg groot en weinig geïsoleerd. Voor enkele gezinnen is verbouw veel te duur en zijn panden te groot. Een deel van de boerderijen en landerijen wordt nu opgekocht door de provincie met nog onduidelijke functie. De agrarische gronden worden door andere boeren en projectontwikkelaars opgekocht. Vaak zijn de overblijvende percelen rondom de gebouwen klein. Mensen met een laag inkomen kunnen amper betaalbare woningen kopen of huren.

Het voorzieningenniveau in veel dorpen is laag. Ouderen- en ziekenzorg staan onder druk. Steeds meer jonge mensen willen op het platteland wonen en werken, maar hebben daar de middelen niet voor. Ze willen meer zelfvoorzienend en dichterbij de natuur leven, met kort woon-werkverkeer, kleine betaalbare woningen met meer lucht en ruimte eromheen. De biodiversiteit in het agrarisch gebied is sinds 1900 met tachtig procent afgenomen. Groningen moet de komende tien jaar 10.000 bomen planten.

Wat is nodig? De bereidheid van de overheden om out-of-the-box te denken en de bestemmingsplannen te wijzigen; thematische onderzoek doen naar de hoeveelheid benodigde agrarische grond; uitwerken van verschillende modelvormen van elkaar versterkende woon- en werkvormen en de daarbij passende behoeften in grond, vastgoed en sociale aspecten; financieringsmogelijkheden.

De onderzoeken zouden onder coördinatie van Kenniscentrum Noorderruimte uitgevoerd kunnen worden.